CHOROBA PSYCHICZNA MAŁŻONKA ROZWÓD CZY UNIEWAŻNIENIE MAŁŻEŃSTWA

JAK PRZEBIEGA USTALENIE OJCOSTWA W SĄDZIE ?
22 lipca 2015
CZY POWOŁANIE ŚWIADKÓW BĘDZIE WYSTARCZAJĄCE DO UDOWODNIENIA ZDRADY?
20 sierpnia 2015
Show all

Closeup of male hand signing divorce papers.

Kancelaria adwokacka adwokat Paweł Borowski specjalizuje się w sprawach o rozwód, podział majątku oraz alimenty. Posiadamy duże doświadczenie w prowadzeniu spraw rozwodowych osób których partnerzy życiowi cierpią na zaburzenia osobowości (narcystyczne zaburzenia osobowości NPD, zaburzenia osobowości z pogranicza borderline/BPD) oraz inne choroby psychiczne.

Choroba psychiczna to poważny problem, nie tylko dla osoby na nią cierpiącej ale też dla najbliższych w tym zwłaszcza małżonka. Zdarza się, że jednym ze skutków choroby psychicznej jest całkowite zerwanie więzi łączącej małżonków. Pojawia się zatem pytanie, czy w sytuacji pojawienia się u małżonka choroby psychicznej można wnosić o orzeczenie rozwodu?

Odpowiedź na powyższe pytanie jest oczywiście pozytywną, choć kwestia zakończenia związku z osobą chorą psychicznie jest złożoną i wymaga szczegółowych wyjaśnień.

Należy wskazać, iż z mocy prawa osoba chora psychicznie może zawrzeć małżeństwo jedynie po wypełnieniu określonych przesłanek. Jak wynika bowiem z treści art. 12 § 1 k.r. i o. „nie może zawrzeć małżeństwa osoba dotknięta chorobą psychiczną albo niedorozwojem umysłowym. Jeżeli jednak stan zdrowia lub umysłu takiej osoby nie zagraża małżeństwu ani zdrowiu przyszłego potomstwa i jeżeli osoba ta nie została ubezwłasnowolniona całkowicie, sąd może jej zezwolić na zawarcie małżeństwa”. Medycyna wskazuje na różnego rodzaju zaburzenia psychiczne, z których niektóre pozwalają na funkcjonowanie w społeczeństwie w zasadzie na równi z osobami zdrowymi. Przy wyrażaniu zgody na zawarcie małżeństwa osoby psychicznej sad przeprowadzi szczegółowo postępowanie celem ustalenia czy stan zdrowia osoby nie zagraża małżeństwu. Należy wskazać, iż niejednokrotnie osoby chore psychiczne przechodzą w czasie choroby stan remisji tj. stan polepszenia stanu psychicznego. W tym czasie osoby chore funkcjonują w zasadzie normalnie nie posiadając np objawów depresji. W takiej sytuacji rzeczywisty stan zdrowia psychicznego osoby pragnącej zawrzeć związek małżeński badają specjaliści wskazując sądowi na możliwy dalszy przebieg choroby, możliwości osoby chorej do funkcjonowania w społeczeństwie po przebytej terapii oraz prognozę możliwości całkowitego wyleczenia. Warto podkreślić, że sam fakt dobrej kondycji psychicznej w czasie remisji choroby nie stanowi samoistnej podstawy do zezwolenia na zawarcie związku małżeńskiego przez osobę chorą. Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego wyrażonym w wyroku z dnia 18 lipca 1967r. sygn. akt I CR 43/67 „dla oceny, czy w momencie zawarcia małżeństwa osoba wstępująca w związek małżeński jest dotknięta chorobą psychiczną w rozumieniu art. 12 § 1, istotny jest nie stan jej przejściowej świadomości (remisja), lecz stan jej zdrowia psychicznego. Ocena, czy osobę, która była przed stanem remisji dotknięta chorobą psychiczną, należy uznać za chorą w rozumieniu art. 12, zależy od okoliczności konkretnego wypadku”.

Należy wskazać, iż brak uzyskania zgody do zawarcia małżeństwa przez osobę chorą psychicznie i dokonanie powyższego umożliwia wystąpienie z żądaniem o unieważnienie zawartego małżeństwa. Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Apelacyjnego w Białymstoku wyrażonym w wyroku z dnia 23 lutego 1995r. sygn. akt I ACR 33/95 „unieważnienie małżeństwa z powodu choroby psychicznej jednego z małżonków może nastąpić tylko wówczas, gdy przeszkoda ta istniała w chwili zawierania związku małżeńskiego”. Należy wskazać, że zasadnym jest pogląd, iż unieważnienia małżeństwa można żądać, jeśli małżonek chory wiedział o istnieniu choroby, z tą bowiem chwilą powstał na nim obowiązek uzyskania zgody sądu na zawarcie małżeństwa. Zdaje się, że sam fakt pojawienia się przed zawarciem związku małżeńskiego objawów choroby na tyle nieznaczących, że chory ani jego rodzina nie mogli uznać ich za chorobę psychiczną i nie zasięgali opinii specjalisty nie jest podstawą do unieważnienia zawartego małżeństwa.

Ponadto należy wskazać, iż doktryna wskazuje sytuacje w których unieważnienie małżeństwa z powodu choroby psychicznej jednego z małżonków nie będzie dopuszczalnym nawet wówczas, gdy chory wiedział o swoich zaburzeniach w czasie zawierania związku małżeńskiego.

Pierwszą z takich sytuacji jest wyrażona wprost w kodeksie rodzinnym zasada, że nie można unieważnić małżeństwa z powodu choroby psychicznej jednego z małżonków po ustaniu tej choroby.

Ponadto sąd może odmówić unieważnienia małżeństwa ze względu na zasady współżycia społecznego. Jak wynika bowiem z treści wyroku Sądu Najwyższego z dnia 4 lutego 1985r. sygn. akt IV CR 557/84 „wyjątkowo, gdy za tym przemawiają szczególne okoliczności (np długotrwałe i prawidłowe funkcjonowanie małżeństwa oraz pochodzenie z małżeństwa zdrowych, dorosłych dzieci) zasady współżycia społecznego mogą przemawiać za oddaleniem powództwa o unieważnienie małżeństwa z powodu choroby psychicznej”. Powyższe stanowisko sądu zdaje się zasadnym, bowiem nie sposób wyrazić poparcia dla wniosku o unieważnienie małżeństwa które przez wiele lat funkcjonowało w sposób normalny, strony osiągały porozumienie, miały zdrowe dzieci, które wychowały i wykształciły. Fakt, że chory psychicznie małżonek spełniał się jako ojciec i małżonek przez wiele la,t wykonując w sposób właściwy obowiązki małżeńskie świadczy o tym, że stan jego zdrowia i umysłu w chwili zawierania związku małżeńskiego nie zagrażał małżeństwu ani zdrowiu przyszłego potomstwa, co wypełniałoby przesłanki do udzielenia przez sąd zgody na zawarcie małżeństwa.

Należy również wskazać, że małżeństwo nie może być unieważnione w sytuacji, gdy sąd wyraził zgodę na jego zawarcie przez osobę chorą psychicznie. Sąd orzekający w przedmiocie unieważnienia małżeństwa jest bowiem związany postanowieniami wydanymi w sprawie przez sąd wcześniej.

Pozostaje zatem pytanie co w sytuacji, gdy małżeństwo z osobą chorą psychicznie nie może być unieważnione. W takim wypadku zasadnym jest pozew o orzeczenie rozwodu z winy małżonka chorego. Zgodnie bowiem z przyjętym w doktrynie orzecznictwem choroba psychiczna jest jedną z przesłanek orzeczenia winy w rozwodzie. Należy jednakże podkreślić, iż powyższego można dochodzić jedynie w sytuacji, gdy „choroba psychiczna jednego z małżonków stała się powodem rozkładu pożycia małżeńskiego” (J. Ignaszewski Sądowe Komentarze Tematyczne Rozwód i Separacja Wydawnictwo C.H. Beck Warszawa 2010). Wina chorego w rozpadzie małżeństwa stron zostanie natomiast z całą pewnością orzeczona w sytuacji zatajenia choroby w czasie zawierania związku małżeńskiego.

Warto zauważyć, że nie zawsze choroba psychiczna jest na tyle uciążliwą by uzasadniała orzeczenie rozwodu czy też unieważnienie małżeństwa. Każdorazowo należy rozważyć czy małżonkowie mają możliwość utrzymania więzi duchowej. Pozytywna odpowiedź na powyższe pytanie może rodzić wątpliwości w zakresie zasadności unieważnienia małżeństwa czy też orzeczenia rozwodu z winy chorego.

W doktrynie podkreśla się, że małżonkowie co do zasady obowiązani są do wzajemnej pomocy w każdej z życiowych sytuacji w tym w chorobie. Społecznie niedopuszczalnym i powodującym ogólny niesmak jest sytuacja, gdy jeden z małżonków opuszcza drugiego w chorobie. W przypadku choroby psychicznej jest natomiast nieco inaczej z uwagi na sposób postrzegania rzeczywistości przez osobę chorą. W przypadku, gdy choroba uniemożliwia małżonkom więź duchową a dodatkowo małżonek chory przebywa np w szpitalu i jedynym co może zapewnić mu współmałżonek jest zapewnianie potrzeb materialnych orzeczenie rozwodu zdaje się społecznie usprawiedliwionym. Powyższe uzasadnia również fakt, że w wyżej przytoczonej sytuacji małżonek chory nie odczuwa w tak silny sposób skutków rozwodu jak np osoba chora fizycznie – np po amputacji nogi. (J. Ignaszewski Sądowe Komentarze Tematyczne Rozwód i Separacja Wydawnictwo C.H. Beck Warszawa 2010).

Jak wskazano powyżej istnieją dwie możliwości zakończenia związku z osobą chorą psychicznie. Każdorazowo podejmując decyzję, należy zatem rozważyć, czy istnieją przesłanki do unieważnienia małżeństwa czy też do orzeczenia rozwodu.

Zobacz także inne wpisy na naszych blogach:

http://www.blog-adwokatpawelborowski.pl/blog

http://www.adwokacirozwodowi.pl

Śledź najnowsze wpisy polub nas na Facebook-u:

ADWOKAT WROCŁAW FACEBOOK

tagi: rozwód z osobą chorą psychicznie, unieważnienie małżeństwa ze względu na chorobę psychiczną, jak się rozwieść z osobą chorą psychicznie

 
Adwokat Paweł Borowski
Adwokat Paweł Borowski

Prowadzi kancelarię adwokacką we Wrocławiu. Specjalizuje się w sprawach o rozwód, podział majątku, alimenty ( sprawy rodzinne ) a także w sprawach spadkowych o zachowek, dział spadku, stwierdzenie nabycia spadku.

Komentarze są wyłączone.