JAK PRZEBIEGA USTALENIE OJCOSTWA W SĄDZIE ?

KIEDY MOŻE NASTĄPIĆ OGRANICZENIE WŁADZY RODZICIELSKIEJ?
15 lipca 2015
CHOROBA PSYCHICZNA MAŁŻONKA ROZWÓD CZY UNIEWAŻNIENIE MAŁŻEŃSTWA
6 sierpnia 2015

Aktualne uregulowania prawne w Polsce wskazują jednoznacznie kto jest matką narodzonego dziecka. Zgodnie bowiem z art. 619 k.r. i o. „matką dziecka jest kobieta, która je urodziła”. Zdawałoby się, że powyższe uregulowanie prawne jest oczywistym i zbędnym, jednakże w dobie funkcjonowania tzw. matek surogatek czy też stosowania przy poczęciu dziecka różnego rodzaju zabiegów medycznych zapis wskazany powyżej jest w pełni zasadnym.

Ojcostwo dziecka nie zostało przez ustawodawcę określone w sposób tak jednoznaczny jak macierzyństwo. Należy jednakże wskazać na przyjęte przez ustawodawcę domniemanie, które wskazuje na fakt, iż ojcem dziecka urodzonego w czasie trwania małżeństwa jest mąż matki.  Zgodnie bowiem z art. 62 § 1 k.r. i o. „jeżeli dziecko urodziło się w czasie trwania małżeństwa albo przed upływem trzystu dni od jego ustania lub unieważnienia, domniemywa się, że pochodzi ono od męża matki. Domniemania tego nie stosuje się, jeżeli dziecko urodziło się po upływie trzystu dni od orzeczenia separacji”.

Powyższe niejednokrotnie rodzi problem, w sytuacji, gdy np gdy małżonkowie pozostają przez wiele lat w separacji faktycznej i nie dopełniają formalności prawnych tj. nie wnoszą o orzeczenie separacji bądź o rozwiązanie małżeństwa przez rozwód. W sytuacji, gdy matka dziecka urodzi dziecko pochodzące od innego mężczyzny koniecznym jest w pierwszej kolejności przeprowadzenie rozprawy o zaprzeczenie ojcostwa męża kobiety. Zgodnie bowiem z treścią art. 72 § 1 k.r. i o. „jeżeli nie zachodzi domniemanie, że ojcem dziecka jest mąż jego matki, albo gdy domniemanie takie zostało obalone, ustalenie ojcostwa może nastąpić albo przez uznanie ojcostwa albo na mocy orzeczenia sądu”. Koniecznym jest więc w pierwszej kolejności zaprzeczenie domniemania pochodzenia dziecka. W praktyce powoduje to konieczność załatwienia licznych formalności i uczestniczenia w procesie co niejednokrotnie naraża strony na znaczny, zupełnie niepotrzebny stres.

Ustalenie ojcostwa może nastąpić w sposób dwojaki. Pierwszym ze sposobów jest uznanie dziecka przez ojca, który nie jest mężem matki. Zgodnie z art. 73 § 1 k.r. i o. „uznanie ojcostwa następuje, gdy mężczyzna, od którego dziecko pochodzi, oświadczy przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego, że jest ojcem dziecka, a matka dziecka potwierdzi jednocześnie albo w ciągu trzech miesięcy od dnia oświadczenia mężczyzny, że ojcem dziecka jest ten mężczyzna”. Należy wskazać, że kodeks przewiduje także możliwość „uznania ojcostwa przed sądem opiekuńczym, a za granicą również przed polskim konsulem lub osobą wyznaczoną do wykonywania funkcji konsula, jeżeli uznanie dotyczy dziecka, którego oboje rodzice albo jedno z nich są obywatelami polskimi”.

Należy wskazać, że w doktrynie wskazuje się na negatywne przesłanki uznania ojcostwa. Powyższej czynności może dopełnić bowiem jedynie osoba:

  1. mająca pełną zdolność do czynności prawnych;

  2. pełnoletnia,

  3. osoba mająca ograniczoną zdolność do czynności prawnych, ma w zasadzie pełną zdolność do uznania ojcostwa jednakże jedynie przed sądem opiekuńczym;

  4. osoba małoletnia, która ukończyła 16 lat, jeżeli nie istnieją podstawy do jej całkowitego ubezwłasnowolnienia, ma możność uznania ojcostwa jedynie przed sądem opiekuńczym; (K. Pietrzykowski, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz. Wyd. 4, Warszawa 2015)

Ciekawym i zdaje się niezmiernie istotnym z punktu widzenia zainteresowanych jest fakt, że ustawodawca dopuścił możliwość uznania ojcostwa dziecka jeszcze nienarodzonego. Niestety ustawodawca przewidział pewne ustępstwa od powyższej możliwości, wskazując w treści art. 75 § 2 k.r. i o., że powyższa zasada nie ma zastosowania „jeżeli dziecko urodziło się po zawarciu przez matkę małżeństwa z innym mężczyzną niż ten, który uznał ojcostwo”.

Prawo polskie nie przewiduje natomiast możliwości uznania ojcostwa dziecka pełnoletniego. Ograniczenia w zakresie uznania dziecka odnoszą się także do dokonania przedmiotowego po śmierci dziecka. Zgodnie bowiem z treścią art. 76 § 2 k.r. i o. „jeżeli dziecko zmarło przed osiągnięciem pełnoletności, uznanie ojcostwa może nastąpić w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym mężczyzna składający oświadczenie o uznaniu dowiedział się o śmierci dziecka, nie później jednak niż do dnia, w którym dziecko osiągnęłoby pełnoletniość”.

Ograniczenia w zakresie uznania dziecka ze względu na wiek oraz ze względu na śmierć były poddawane w historii przepisy znacznej krytyce. Poprzednie brzmienie przepisu wskazujące na możliwość uznania dziecka po jego śmierci wyłącznie w przypadku pozostawienia przez dziecko zstępnych zostało zakwestionowane przez Trybunał Konstytucyjny. W wyroku z dnia 16 lipca 2007r. sygn. akt SK 61/06 Trybunał Konstytucyjny wskazał, że art. 76 k.r. i o. jest niezgodny z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. Powyższy wyrok, dający podstawę do stworzenia aktualnych przepisów dotyczących uznania dziecka znajdował zdaniem Trybunały Konstytucyjnego uzasadnienie w tym, że: „o ile zdaniem Trybunału ustawodawca ma prawo wprowadzić ograniczenia możliwości uznania dziecka po śmierci w sytuacji, gdy dziecko urodziło się żywe, jednakże jedynie w sytuacji jeżeli ograniczenia takie są niezbędne dla zapewnienia ochrony innych wartości konstytucyjnych. Ustawa może zatem zdaniem Trybunału ustanowić m.in. określony termin uznania dziecka. Ponadto jak wskazał Trybunał ustawodawca może wprowadzić odpowiednie rozwiązania wykluczające powstanie sytuacji, w której osoba uznająca dziecko po jego śmierci kieruje się korzyściami materialnymi. Stwierdzenie niekonstytucyjności zakwestionowanej regulacji nie oznacza, że ustawodawca nie może ustanowić szczególnych rozwiązań dotyczących uznania dziecka po jego śmierci, niezbędnych dla zapewnienia ochrony innych wartości konstytucyjnych„. Aktualnie obowiązujące przepisy zostały dostosowane do powyżej przytoczonego stanowiska Trybunału Konstytucyjnego.

Ustalenie ojcostwa przed sadem opiekuńczym następuje na podstawie powództwa, które może wytoczyć, zgodnie z treścią art. 84 § 1 k.r. i o. dziecko, jego matka oraz domniemany ojciec dziecka.

W przypadku pozwu o ustalenie ojcostwa, inaczej niż przy jego uznaniu nie możliwym jest ustalenie ojcostwa dziecka jeszcze nienarodzonego. Zgodnie bowiem z orzecznictwem Sądu Najwyższego „okoliczność, że ustalenie ojcostwa stwierdza stan istniejący od chwili poczęcia dziecka, nie usprawiedliwia wniosku, by dopuszczalne było – nietrafnie tolerowane niekiedy w praktyce sądowej – powództwo o ustalenie ojcostwa, a tym więcej wydanie w tym przedmiocie wyroku, w czasie po poczęciu dziecka, a przed jego urodzeniem. Dziecko bowiem uzyskuje zdolność prawną dopiero od chwili urodzenia i przed tą chwilą nie może być stroną w procesie w ogóle, a więc i w sprawie o ustalenie ojcostwa”.

Powództwo o ustalenie ojcostwa wytacza się przed Sąd Rejonowy właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka. Pozew nie podlega opłacie, bowiem zgodnie z treścią art. 96 §1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych strona dochodząca ustalenia ojcostwa nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych.

Kancelaria Adwokacka Adwokat Paweł Borowski zapewnia profesjonalną oraz kompleksową pomoc z zakresu prawa rodzinnego i opiekuńczego.

www.adwokat-wroclaw.info.pl

 
Adwokat Paweł Borowski
Adwokat Paweł Borowski
Prowadzi kancelarię adwokacką we Wrocławiu. Specjalizuje się w sprawach o rozwód, podział majątku, alimenty ( sprawy rodzinne ) a także w sprawach spadkowych o zachowek, dział spadku, stwierdzenie nabycia spadku.
Loading Facebook Comments ...

Dodaj komentarz