Wyłudzenia podatku VAT

Kancelaria adwokacka Wrocław adwokat Paweł Borowski Eksperci prawa podatkowego i prawa karnego-skarbowego z naszej kancelarii od wielu lat doradzają w tych trudnych sprawach. Występujemy w imieniu naszych Klientów przed wszystkim organami a także reprezentujemy Klientów przed sądami. Udzielamy pomocy Klientom z Wrocławia a także w razie potrzeby z innych miejscowości w Polsce. 

Mianem oszustwa podatkowego określane bywają różne typy przestępstw, znajdujące swoje odzwierciedlenie przynajmniej w kilku przepisach Kodeksu karnego skarbowego (k.k.s.), a czasem i Kodeksu Karnego (k.k.).

W przypadku podatku VAT, najprostsze z nich, polegające na niezgłoszeniu i nieodprowadzeniu należnego podatku, mogą być kwalifikowane m.in. na podstawie art. 54 k.k.s. lub 56 k.k.s., w zależności od sposobu ich popełnienia.

Przestępstwa te zagrożone są w podstawowej formie karą grzywny do 720 stawek dziennych albo karą pozbawienia wolności do 5 lat. Dodać należy, że są to tzw. przestępstwa z narażenia i dla ich popełnienia nie jest konieczne spowodowanie faktycznego uszczuplenia podatku. Wystarczające jest samo narażenie podatku na uszczuplenie.

Nie jest jednak prawidłowe kwalifikowanie tego typu przestępstw jako klasycznego oszustwa, o którym mowa w art. 286 k.k. W przypadku opisanych wyżej przestępstw nie dochodzi bowiem do rozporządzenia mieniem Skarbu Państwa na rzecz podatnika, lecz do unikania odprowadzania podatku do Skarbu Państwa.

Do kategorii klasycznego oszustwa można zaliczyć najpoważniejsze przestępstwa dotyczące podatku VAT. Chodzi w szczególności o przestępstwa związane z obrotem wewnątrzwspólnotowym i działaniem łańcucha spółek w ramach tzw. karuzeli podatkowej.

Nie ma w tym miejscu potrzeby szczegółowego opisywania mechanizmu działania tych firm. Dla oceny kwalifikacji prawnej istotne jest to, że finalnie dochodzi do wyłudzenia i nienależnego zwrotu podatku VAT, który de facto nie został wcześniej uiszczony.

W takich sytuacjach możemy mieć do czynienia z popełnieniem typowego przestępstwa oszustwa. Wyłudzenie zwrotu podatku VAT jest niczym innym, jak doprowadzeniem Skarbu Państwa do niekorzystnego rozporządzenia mieniem, na skutek wprowadzenia w błąd, przy pomocy dokumentów zawierających niezgodne z prawdą dane podatkowe (faktury, oświadczenia, deklaracje).

Przestępstwo może zatem zostać zakwalifikowane zarówno na gruncie przepisów Kodeksu karnego (art. 286 § 1 k.k. – oszustwo), jak i Kodeksu karnego skarbowego (w tym przypadku – art. 76 § 1 k.k.s.).

Pierwsze przestępstwo w swojej podstawowej formie zagrożone jest m.in. karą pozbawienia wolności do 8 lat, natomiast drugie do 5 lat. Przestępstwo skarbowe ujęte w art. 76 § 1 k.k.s., w odróżnieniu od oszustwa opisanego w art. 286 § 1 k.k., jest przestępstwem z narażenia i dla jego realizacji nie jest konieczny skutek w postaci faktycznego wyłudzenia zwrotu VAT.

W orzecznictwie przyjmuje się, że „Realizacja znamion określonych w art. 76 § 1 k.k.s. łączy się ze stworzeniem stanu wysokiego prawdopodobieństwa uzyskania nienależnego zwrotu podatku, a nie z faktycznym uzyskaniem takiego zwrotu przez sprawcę po uprzednim wprowadzeniu w błąd (…) poprzez podanie w przedłożonej deklaracji podatkowej nieprawdy co do zdarzenia, które zgodnie z obowiązującymi przepisami podatkowymi uzasadnia zwrot należności publicznoprawnej w określonej wysokości.

 

Inne Oszustwa Podatkowe

Najczęściej popełniane czyny zabronione opisane w Kodeksie Karnym Skarbowym:

Art. 54 KKS – Oszustwo Podatkowe

Art. 54 KKS stanowi, że:

1.Podatnik, który uchylając się od opodatkowania, nie ujawnia właściwemu organowi przedmiotu lub podstawy opodatkowania lub nie składa deklaracji, przez co naraża podatek na uszczuplenie, podlega karze grzywny do 720 stawek dziennych albo karze pozbawienia wolności, albo obu tym karom łącznie.

2.Jeżeli kwota podatku narażonego na uszczuplenie jest małej wartości, sprawca czynu zabronionego określonego w § 1 podlega karze grzywny do 720 stawek dziennych.

3.Jeżeli kwota podatku narażonego na uszczuplenie nie przekracza ustawowego progu, sprawca czynu zabronionego określonego w § 1 podlega karze grzywny za wykroczenie skarbowe.

 

Oszustwo Podatkowe opisane w art. 54 KKS zasadza się na narażeniu podatku na uszczuplenie przez nieujawnienie właściwemu organowi podatkowemu przedmiotu lub podstawy opodatkowania lub niezłożenie deklaracji (gdy złożono deklarację nieprawdziwą wówczas mamy do czynienia z przestępstwem z Art. 56 KKS). Czyn ten może być popełniony wyłącznie umyślnie. Chodzi więc o celowe działanie w celu uniknięcia opodatkowania lub zmniejszenia jego wysokości. Odpowiedzialność na podstawie omawianego artykułu ponosi nie tylko podatnik ale również, zgodnie z art. 9 § 3 kks osoba, która na podstawie np umowy lub faktycznego wykonywania zajmuje się sprawami gospodarczymi osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej. Osobą taką może być np. główny księgowy zatrudniony w firmie czy też doradca podatkowy.

Art. 62 KKS – Nierzetelna Dokumentacja

Art. 62 KKS stanowi, że:

1.Kto wbrew obowiązkowi nie wystawia faktury lub rachunku za wykonanie świadczenia, wystawia je w sposób wadliwy albo odmawia ich wydania, podlega karze grzywny do 180 stawek dziennych.

2.Kto fakturę lub rachunek, określone w § 1, wystawia w sposób nierzetelny albo takim dokumentem posługuje się,

podlega karze grzywny do 240 stawek dziennych.

3.Karze określonej w § 1 podlega także ten, kto wbrew obowiązkowi nie przechowuje wystawionej lub otrzymanej faktury lub rachunku, bądź dowodu zakupu towarów.

4.Karze określonej w § 1 podlega także ten, kto wbrew przepisom ustawy dokona sprzedaży z pominięciem kasy rejestrującej albo nie wyda dokumentu z kasy rejestrującej, stwierdzającego dokonanie sprzedaży.

5.W wypadku mniejszej wagi, sprawca czynu zabronionego określonego w § 1-4 podlega karze grzywny za wykroczenie skarbowe.

 

Nierzetelna dokumentacja to czyn zabroniony opisany w Art. 62 KKS, który penalizuje zachowania godzące w obowiązek prawidłowego dokumentowania zdarzeń, które mają znaczenie z punktu widzenia zobowiązań podatkowych. Co do zasady sprawcą omawianego przestępstwa może być jedynie podmiot obowiązany do wystawienia faktury lub rachunku za wykonane świadczenie. Obowiązek wystawienia faktury lub rachunku wynika głównie z przepisów Ordynacji Podatkowej oraz ustawy o podatku od towaru i usług. Zgodnie z ogólną regulacją art 87 § 1 Ordynacji Podatkowej podatnicy prowadzący działalność gospodarczą lub wykonujący wolny zawód obowiązani są – na żądanie kupującego lub usługobiorcy – wystawić rachunek potwierdzający dokonanie sprzedaży lub wykonanie usługi.

Wystawienie faktury albo rachunku w sposób wadliwy odróżnić należy od wystawienia faktury lub rachunku w sposób nierzetelny. Z wadliwością faktury lub rachunku mamy do czynienia, gdy nie spełniają one wymogów przewidzianych w przepisach szczególnych i tym samym zostają one zdyskwalifikowane jako dokumenty w aspekcie ich funkcji wynikających z prawa podatkowego.

Ważne

Zgodnie ze stanowiskiem panującym w orzecznictwie za fakturę nierzetelną natomiast, uznać należy fakturę nieodzwierciedlającą rzeczywistego przebiegu zdarzenia, jak i faktura fikcyjną, dokumentującą czynność nieistniejącą.

Przykładowo nie jest nierzetelnością faktury lub rachunku lecz jego wadliwością zastosowanie niewłaściwych stawek podatkowych lub nieuprawnione zastosowanie zwolnienia. Rozróżnienie to ma istotne znaczenie między innymi z punktu widzenia zagrożenia jakie ustawodawca przewidział za omawiane przewinienia. Surowszą karą, niż wadliwe wystawienie zagrożone jest bowiem wystawienie faktury lub rachunku w sposób nierzetelny albo posługiwanie się takim dokumentem. Pamiętać należy, że posługiwanie się fakturą nierzetelna będzie stanowiło przestępstwo skarbowe tylko wtedy, gdy godzi ono w obowiązek podatkowy. W innej bowiem sytuacji np. w przypadku posługiwania się nierzetelną fakturą po to, aby wprowadzić inną osobę w błąd i doprowadzić ją do niekorzystnego rozporządzenia mieniem, do czynienia mięć będziemy z przestępstwem oszustwa a nie z przestępstwem skarbowym z art 62 kks.

 

Sprawca dopuszcza się przestępstwa którego znamiona opisane zostały w § 3 tylko wtedy, gdy ciąży na nim prawny obowiązek przechowywania faktur, rachunków czy dowodów zakupów (inne dokumenty niż faktury i rachunki) . Zgodnie z art.112 ustawy o podatku od towaru i usług podatnicy są obowiązani przechowywać ewidencje prowadzone dla celów rozliczania podatku oraz wszystkie dokumenty związane z tym rozliczaniem do czasu upływu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego. Natomiast obowiązek przechowywania kopii wystawionych rachunków został określony w przepisach Ordynacji podatkowej. W myśl jej regulacji podatnicy wystawiający rachunki są obowiązani kolejno je numerować i przechowywać kopie tych rachunków, w kolejności ich wystawienia, do czasu upływu okresu przedawnienia zobowiązania podatkowego.

Dokonanie sprzedaży z pominięciem kasy rejestrującej dotyczy sytuacji, w której podatnik nie rejestruje w kasie pojedynczych transakcji. Jeżeli natomiast podatnik w ogóle nie używa kas rejestrujących, pomimo iż ciąży na nim taki obowiązek, to czyn taki wypełnia znamiona przestępstwa nieprowadzenia księgi z art 60 kks.

W rozumieniu kodeksu karnego skarbowego wypadek mniejszej wagi o którym mowa w § 5 jest to czyn zabroniony jako wykroczenie skarbowe, które w konkretnej sprawie, ze względu na jej szczególne okoliczności – zarówno przedmiotowe, jak i podmiotowe – zawiera niski stopień społecznej szkodliwości czynu, w szczególności gdy uszczuplona lub narażona na uszczuplenie należność publicznoprawna nie przekracza ustawowego progu tj 5-krotności minimalnego wynagrodzenia za pracę, a sposób i okoliczności popełnienia czynu zabronionego nie wskazują na rażące lekceważenie przez sprawcę porządku finansowoprawnego lub reguł ostrożności wymaganych w danych okolicznościach, albo sprawca dopuszczający się czynu zabronionego, którego przedmiot nie przekracza kwoty małej wartości (200-krotność minimalnego wynagrodzenia za pracę), czyni to z pobudek zasługujących na uwzględnienie.