Ustalenie nierównych udziałów w majątu wspólnym

Rozwód bez zgody współmałżonka
12 stycznia 2015
Jakiej wysokości alimenty mogę uzyskać- czyli ile na dziecko po rozwodzie?
9 lutego 2015

Jak wynika z praktyki majątek małżonków uznać należy za najważniejszą kwestię ich łączącą. Zadziwiającym jest bowiem fakt, iż największe emocje między klientami rodzą zazwyczaj kwestie finansowe i wspólne rozliczenia.

            Z chwilą zawarcia małżeństwa między małżonkami powstaje z mocy prawa wspólność majątkowa, która co do zasady trwa przez cały okres trwania małżeństwa. Oczywiście małżonkowie mogą w sposób odmienny uregulować istniejące między nimi ustroje majątkowe – np. ustanowienie w umowie zawartej w formie aktu notarialnego rozszerzonej bądź też ograniczonej wspólności majątkowej. Co to oznacza w praktyce? Przez umowę majątkową małżonkowie mogą w sposób dowolny określić, jakie składniki majątkowe wchodzić będą do ich wspólnego majątku a jakie do majątku odrębnego każdego z małżonków. Ponadto małżonkowie mogą całkowicie zrezygnować ze wspólnego majątku ustalając rozdzielność majątkową trwającą przez cały okres trwania ich związku.

            Umowne ustalenia finansowe poczynione między małżonkami choć często być może niezrozumiałe dla otoczenia są wyrazem zgodnego oświadczenia woli małżonków i wyrażają ich niczym nieskrępowane stanowisko w przedmiocie ich majątku bądź majątków.

            Nieco inaczej sytuacja kreśli się w przypadku wspólności ustawowej, która z czasem może stać się niewygodną dla małżonków ale też być przyczyną licznych problemów i nieporozumień między nimi. Niejednokrotnie słyszymy bowiem o mężu, który pomimo wyraźnego sprzeciwu żony zaciąga pożyczki i trwoni wspólny majątek czy też o żonie, która z lekkością wydaje ciężko zarobione przez męża pieniądze na własne przyjemności.

            Powstaje zatem pytanie jak chronić majątek w sytuacji, gdy nie zawarliśmy umowy majątkowej przed ślubem. Czy jest to w ogóle możliwe? Czy w sytuacji, gdy jeden z małżonków ciężko pracuje przez cały czas trwania małżeństwa zapewniając rodzinie byt i niezbędne środki a drugi małżonek w sposób lekceważący nie przejawia zainteresowania aktywnością zawodową i w sposób rozrzutny trwoni majątek stron mamy możliwość obrony przed sądem tego co słusznie nam należne? Czy zawsze musimy dzielić się ciężko zarobionymi środkami finansowymi z małżonkiem?

            W sytuacji, gdy między małżonkami istnieje wspólność majątkowa co do zasady udziały w majątku wspólnym są równie. Z uwagi jednakże na różne sytuacje życiowe ustawodawca przewidział możliwość nierównego ustalenia udziału małżonków w majątku wspólnym. Powyższe wymaga jednakże spełnienia następujących przesłanek:

  1. zaistnienie ważnych powodów – będących podstawą złożenia wniosku o ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym;
  2. stopień w jakim jeden z małżonków przyczyniał się do gromadzenia majątku wspólnego jest znacznie wyższy aniżeli to jaki nakład poczynił drugi z małżonków;

            Powyższe wskazuje na dwie ważne kwestie które wymagają szczerszego omówienia. Pierwszą z powyższych jest kwestia ważnych powodów będących podstawą do ustalenia nierównych udziałów w majątku małżonków. Co prawda ustawodawca nie sprecyzował powyższego określenia jednakże doktryna zajmuje utrwalone stanowisko zgodnie z którym „ważne powody w rozumieniu art. 43 § 2 k.r. i o. oznaczają względy natury moralnej, które sprawiają, iż w niektórych sytuacjach faktycznych równość udziałów małżonków w majątku wspólnym mogłaby być traktowana jako rozstrzygnięcie kolidujące z zasadami współżycia społecznego. A zatem ważne powody, o jakich mowa w art. 43 § 2 k.r. i o., mają szerszy, nie tylko majątkowy wymiar”
(J. Ignaczewski, Rozwód i separacja. Wydanie 3, Warszawa 2014). Na temat pojęcia „ważnych powodów” wypowiedział się również Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 5 października 1974r. sygn. akt III CRN 190/74, zgodnie z którym „przy ocenie „ważnych powodów” należy mieć na uwadze całokształt postępowania małżonków w czasie trwania wspólności majątkowej w zakresie wykonywania ciążących na nich obowiązków względem rodziny, którą przez swój związek założyli”.

W innym zaś wyroku z dnia 30 listopada 1972 sygn. akt III CRN 235/72 Sąd Najwyższy wskazał, że „ustalenie nierównych udziałów małżonków w majątku, może mieć zastosowanie nie w każdym przypadku faktycznej nierówności przyczynienia się każdego z małżonków do powstania majątku wspólnego, lecz tylko w tych przypadkach, gdy małżonek, przeciwko któremu skierowane jest żądanie ustalenia nierównego udziału, w sposób rażący lub uporczywy nie przyczynia się do powstania majątku wspólnego stosownie do posiadanych sił i możliwości zarobkowych”

            Powyższe rozważania pozwalają na wskazanie, iż sąd badając, czy istnieje podstawa do ustalenia nierówny udziałów małżonków w majątku wspólnym będzie badał nie tylko kwestie finansowe między stronami lecz również to w jaki sposób strony wykonywały obowiązki małżeńskie. Nie będzie bowiem ważnym powodem w rozumieniu doktryny i orzecznictwa to, że jeden z małżonków poświęcał się wychowaniu dzieci z czego nie uzyskiwał środków finansowych a drugi z małżonków pracując zgromadził w całości majątek małżonków. „W pojęciu ważnych powodów nie mogą się mieścić okoliczności niezależne od małżonków, niezawinione przez nich lub zasługujące na usprawiedliwienie. Należy do nich zaliczyć np. brak pracy z powodu bezrobocia, kalectwo, długotrwałą chorobę, sprawowanie opieki nad osobami bliskimi, pobieranie nauki w celu osiągnięcia wyższych kwalifikacji zawodowych”. (J. Ignaczewski, Rozwód i separacja. Wydanie 3, Warszawa 2014) Ustalenie nierównych udziałów małżonków w majątku w wyżej opisanych sytuacjach byłoby bowiem sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.

            Wyjaśnienia wymaga również kwestia zakresu przyczyniania się małżonków w gromadzeniu wspólnego majątku. Powyższe zostało sprecyzowane przez ustawodawcę w art. 43 §3 k.r. i o. zgodnie z którym „przy ocenie, w jakim stopniu każde z małżonków przyczyniło się do powstania majątku wspólnego, uwzględnia się także nakład osobistej pracy przy wychowywaniu dzieci i we wspólnym gospodarstwie domowym”. Jak wskazuje się w doktrynie takie rozwiązanie prawne „ma realizować ochronę pozycji majątkowej tego z małżonków, które kosztem pomnażania majątku wspólnego poświęciło się staraniom o wychowanie dzieci i pracy dla dobra rodziny we wspólnym gospodarstwie domowym” (J. Ignaczewski, Rozwód i separacja. Wydanie 3, Warszawa 2014)

            Skoro już wiadomo, jakie są przesłanki do ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym małżonków należy zastanowić się kiedy w ogóle możliwe jest skorzystanie z przedmiotowej instytucji prawa. Jak wskazuje się w doktrynie i jak wynika bezpośrednio z przepisów prawa ustalenie nierównych udziałów małżonków w majątku wspólnym nie może być dokonane w czasie trwania małżeńskiej wspólności majątkowej. Powyższe podyktowane jest tym, iż co do zasady majątek stron w trakcie trwania współwłasności nie posiada udziałów – jest całością. Dopiero po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej możemy żądać ustalenia udziałów w majątku małżonków. Od powyższej zasady przewidziano jednakże wyjątki, bowiem żądanie ustalenia nierównych udziałów w majątku „może być zgłoszone, pomimo trwania wspólności majątkowej małżeńskiej, w sprawie o rozwód, o separację lub o unieważnienie małżeństwa, jeżeli jedno z małżonków wniosło w tych sprawach o dokonanie podziału majątku wspólnego, a przeprowadzenie tego podziału nie spowoduje nadmiernej zwłoki w postępowaniu”
(J. Ignaczewski, Rozwód i separacja. Wydanie 3, Warszawa 2014)

            Powyższe rozważania wskazują, iż pomimo, że ustalenie nierównych udziałów w majątku małżonków jest możliwe to jednak pod ściśle określonymi, często trudnymi do spełnienia przesłankami.

           

 
Adwokat Paweł Borowski
Adwokat Paweł Borowski
Prowadzi kancelarię adwokacką we Wrocławiu. Specjalizuje się w sprawach o rozwód, podział majątku, alimenty ( sprawy rodzinne ) a także w sprawach spadkowych o zachowek, dział spadku, stwierdzenie nabycia spadku.

Komentarze są wyłączone.